معماری سازمانی در ایران دارای نظام حکمرانی چندنهادی است که در آن، نقشها بین چند نهاد کلیدی تقسیم شده است.
در این میان، سه نهاد اصلی بهعنوان ستونهای این نظام عمل میکنند:
- سازمان اداری و استخدامی کشور : راهبر و تنظیمگر ساختار، خدمات و هوشمندسازی
- سازمان فناوری اطلاعات ایران : تنظیمگر فناوری اطلاعات و معماری دولت دیجیتال و اکوسیستمها
- سازمان برنامه و بودجه کشور : تخصیص منابع و ارزیابی عملکرد
در کنار اینها، کمیتهها و شوراهای زیر تاثیر گذارند:
- کارگروه ملی معماری سازمانی
- کارگروه عالی دولت هوشمند
- شورای اجرایی فناوری اطلاعات و کارگروه تعاملپذیری
1. سازمان اداری و استخدامی کشور (راهبری نظام معماری سازمانی)
حوزه تمرکز
- ساختار سازمانی و نظام اداری کشور
- بازطراحی خدمات و فرایندها با رویکرد معماری
- تحول اداری، حکمرانی دادهمبنا و هوشمندسازی دولت
کارکردهای کلیدی در نظام معماری سازمانی
۱) راهبری معماری دستگاههای اجرایی
- ابلاغ ضوابط و راهبری «نظام معماری سازمانی چابک»
- همراستاسازی معماری با نقشه راه دولت هوشمند/ اصلاح نظام اداری / حکمرانی دادهمبنا
- رهبری برنامههای ترویجی/فرهنگسازی معماری و ظرفیتسازی در دولت، بخش خصوصی و دانشگاهی
۲) همراستاسازی خدمات و فرایندهای با برنامههای هوشمندسازی و تحول دیجیتال
- شناسنامهدار کردن خدمات و استقرار چرخه هوشمندسازی خدمات
- همراستاسازی خدمات دستگاهها
- استانداردسازی خدمات دولت
- اتصال معماری به بهبود خدمات عمومی
- الزام دستگاهها به تدوین برنامههای معماری
- اتصال معماری به دولت هوشمند
- پایش بلوغ معماری
۳) ارزیابی و پایش معماری
- تعریف چرخههای معماری و هدفگذاری برای دستگاهها
- نظارت بر عملکرد دستگاهها و ارزیابی پیشرفت معماری
- ایجاد سازوکارها و مشوقهای قانونی برای معماری
- جمعآوری و تحلیل بازخوردها جهت بازبینی ضوابط و اهداف چرخههای معماری
تحول نقش:
- گذشته: تنظیمکننده ساختار و تشکیلات
- حال: رهبر تحول سازمانی مبتنی بر معماری
2. سازمان فناوری اطلاعات ایران (راهبری معماری دولت دیجیتال و اکوسیستمها)
حوزه تمرکز
- تنظیم گری حوزه فناوری اطلاعات کشور
- استانداردهای نرمافزاری و سرویسهای الکترونیک
- ضوابط تعاملپذیری و زیرساخت تبادل داده
- امنیت و پایداری زیرساختهای دیجیتال
- راهبری اکوسیستمهای دیجیتال
کارکردهای کلیدی در معماری سازمانی
۱) تنظیمگری حوزه فناوری اطلاعات کشور
- تدوین استانداردهای فناوری اطلاعات
- تعیین الزامات معماری سامانهها و سرویسهای الکترونیک
- طراحی و اعمال استانداردهای تعاملپذیری
- ارزیابی فنی سامانهها و زیرساختهای فناوری
۲) توسعه زیرساختهای ملی
- پنجره واحد خدمات و دادههای باز دولت
- مرکز ملی تبادل اطلاعات (GSB)
- زیرساختهای دسترسی و ارایه خدمات الکترونیک
۳) معماری دولت دیجیتال
- تدوین استانداردها و مدلهای مرجع فنی در لایه داده، نرمافزار و زیرساخت فناوری
- ساماندهی و معماری سامانههای ملی و فرابخشی دولت
- یکپارچهسازی سامانههای پشتیبانی در دولت
- طراحی معماری کلان دولت دیجیتال
۴) راهبری اکوسیستمهای دیجیتال و دولت پلتفرمی
- راهبری طرح زیستبومهای دیجیتال
- تعریف استانداردهای پلتفرمی
- توسعه سکوهای مشترک (Data Exchange, API Platforms)
- تسهیل اتصال دولت به بخش خصوصی
تحول نقش:
- گذشته: توسعهدهنده زیرساخت فناوری
- حال: معمار دولت دیجیتال و اکوسیستمهای دیجیتال
3. سازمان برنامه و بودجه کشور (تخصیص هدفمند منابع)
کارکردهای کلیدی
۱) اتصال معماری دستگاه به بودجه
- تخصیص بودجه دستگاه مبتنی بر عملکرد، پیشرفت معماری و برنامه تحول (هوشمندسازی)
- جلوگیری از تأمین مالی پروژههای فاقد معماری و موازی
۲) ارزیابی دستگاهها
- سنجش عملکرد دستگاهها در حوزه معماری و تحول دیجیتال
- ارزیابی میزان تحقق معماری
۳) هدایت سرمایهگذاری
- اولویتبندی سرمایهگذاری در پروژههای ملی و مشترک
- حمایت از پروژههای ملی و زیرساختی
- هدایت منابع به سمت زیرساختهای پایه و پلتفرمها
کارگروهها و شوراهای مرتبط
کارگروه ملی معماری سازمانی: کمیته مشورتی، تصمیمسازی و هماهنگی بیننهادی
کارکردها:
- تصمیمسازی و پیشنهاد سیاستها و برنامههای معماری جهت تصویب مراجع عالی
- ایجاد همراستایی بین نهادهای اصلی (سازمانهای اداری و استخدامی/ فناوری اطلاعات/ برنامه و بودجه)
- هدایت توسعه چارچوب، ضوابط و دستورالعمل (متدولوژی) معماری با رویکرد چابک
- ایجاد سازوکار تجمیع دانش و تجربیات ملی در حوزه معماری
- برنامهریزی و هدایت برنامههای آموزشی، فرهنگسازی و ظرفیتسازی
- بهرهگیری از صاحبنظران بخش دولت، صنعت و دانشگاهی جهت
کارگروه دولت هوشمند : راهبری عالی تحول دیجیتال و هوشمندسازی در کشور
کارکردها:
- تصویب و ابلاغ سیاستها و برنامههای معماری در مقیاس دستگاهی و دولت
- هماهنگسازی میان معماری دستگاهی، معماری دولت و اکوسیستم
- راهبری و نظارت بر اجرای برنامههای هوشمندسازی
- ارزیابی اثربخشی و پایش پیشرفت
شورای اجرایی فناوری اطلاعات : سیاستگذار و راهبر فناوری اطلاعات دولت
کارکردها:
- تصویب سیاستها و برنامههای کلان فناوری اطلاعات
- ایجاد هماهنگی بین دستگاههای دولتی
- هدایت پروژههای ملی فاوا
کارگروه تعاملپذیری : تنظیمگر تبادل داده و تعامل بین دستگاهها
کارکردها:
- تعیین استانداردهای تبادل داده
- مدیریت تبادل اطلاعات در GSB
- حل اختلافات تعاملات بین دستگاهی
- هدایت گذار جزایر اطلاعاتی دستگاهی به دولت یکپارچه